Fransa, 15 yaş altındaki çocuklara yönelik sosyal medya kullanımını yasaklayan yasa tasarısını kabul etti. Avrupa’da bu alanda bir ilke imza atan düzenleme, Senato’da 2’ye karşı 243, Ulusal Meclis’te ise 81’e karşı 279 oyla onaylandı. Yasanın yürürlüğe girmesi için Anayasa Konseyi sürecinin tamamlanması bekleniyor. Bu karar, çocukların çevrimiçi ortamdaki zararlı içeriklerden korunmasını hedefliyor.
Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron’un desteklediği yasa, ülkede “dijital reşitlik yaşı”nı 15 olarak belirliyor. Hükümet, düzenlemenin yeni eğitim-öğretim yılına yetişmesini amaçlarken, yeni hesaplar için yasağın 1 Eylül 2026’dan itibaren uygulanması planlanıyor. Halihazırda sosyal medya hesabı bulunan 15 yaş altı kullanıcılar için ise platformlara dört aylık geçiş süresi tanınacak. Bu sürenin ardından 1 Ocak 2027’den itibaren mevcut hesaplar da yaş doğrulama sürecinden geçirilecek.
Instagram, TikTok, Facebook ve Snapchat gibi platformların kullanıcılar arası etkileşim ve topluluk oluşturma imkanı sunan bölümleri yasa kapsamında yer alacak. YouTube ve WhatsApp gibi hizmetlerde ise video izleme veya mesajlaşma işlevleri doğrudan yasağın hedefi dışında tutulurken, yorum yapma, paylaşımda bulunma gibi sosyal ağ etkileşimi oluşturan özellikler düzenleme kapsamına alınabilecek. Çevrimiçi ansiklopediler, eğitim içerikleri ve açık kaynaklı yazılım paylaşım platformları ise yasağın dışında bırakıldı.
Yasanın en kritik başlıklarından biri olan yaş doğrulama süreci için sorumluluğun sosyal medya platformlarında olacağı açıklandı. Dijital İşlerden Sorumlu Bakan Anne Le Henanff, platformların yaş doğrulayacak teknik çözümü bulmak zorunda kalacağını belirtti. Le Henanff, yeni hesaplar için uygulamanın 1 Eylül’den itibaren operasyonel olabileceğini, France Identite ve La Poste’un iştiraki Docaposte gibi mevcut teknik çözümlerin kullanılabileceğini ifade etti.
Bakan Le Henanff, kişisel verilerin korunmasına yönelik tartışmalara da değindi. Hükümetin üzerinde durduğu modelde, üçüncü bir güvenilir aracının kullanıcının yaşını doğrulayacağını ve platforma yalnızca kişinin 15 yaşından küçük olup olmadığına dair ikili bir yanıt (evet ya da hayır) göndereceğini aktardı. Ayrıca, platformların kullanıcılara tek bir yaş doğrulama yöntemi dayatmasını istemediklerini ve en az iki seçenek sunmalarını beklediklerini ekledi.
Fransa, bu düzenlemeyi çocukların çevrimiçi ortamda korunması açısından tarihi bir adım olarak görüyor. Bakan Le Henanff, Fransa’nın Avrupa’da dijital reşitlik yaşını getiren ilk ülke olacağını vurguladı. Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron da daha önce yaptığı açıklamada, sosyal medyanın çocukların dikkatini ve gelişimini etkilediğini belirterek, “15 yaşından önce artık sosyal medya yok” sözleriyle düzenlemenin amacını özetlemişti.
Yasa, sosyal medya yasağının yanı sıra liselerde cep telefonu kullanımına yönelik düzenleme de içeriyor. Fransa’da ilkokul ve ortaokullarda halihazırda uygulanan cep telefonu yasağı, 2026-2027 eğitim-öğretim yılından itibaren liseleri de kapsayacak şekilde genişletilecek. Hükümet, bu adımın öğrencilerin derslere daha iyi odaklanmasını amaçladığını belirtti.
Yasanın kabul edilmesine rağmen uygulamanın nasıl işleyeceği konusunda tartışmalar devam ediyor. Özellikle yaş doğrulama sistemlerinin güvenilirliği, çocukların VPN veya başkası adına açılmış hesaplarla yasağı aşma ihtimali ve tüm kullanıcıların yaşını kanıtlama zorunluluğunun özel hayat üzerindeki etkileri eleştirilerin merkezinde yer alıyor. Komünist milletvekili Soumya Bourouaha, uluslararası deneyimlerin bu tür tedbirlerin başarısızlıkla sonuçlandığını gösterdiğini belirtti.
Sosyalist milletvekili Arthur Delaporte, yaş kontrol yöntemlerinin belirsizliğini eleştirirken, Boyun Eğmeyen Fransa Partisi (LFİ) milletvekili Louis Boyard ise düzenlemeyi “ikiyüzlü ve tehlikeli” olarak nitelendirdi. Boyard, Avustralya örneğini göstererek yasağın kolayca aşılabileceğini ve tüm kullanıcılar için kimlik doğrulama zorunluluğuna dönüşebileceğini savundu.
Yasanın arka planında, Fransa’da çocukların ekran ve sosyal medya kullanımıyla ilgili artan endişeler bulunuyor. Fransa Ulusal Gıda, Çevre ve İş Sağlığı Güvenliği Ajansı Anses’in değerlendirmelerine göre, ülkede her 2 çocuktan 1’i günde 2 ile 5 saat arasında akıllı telefon kullanıyor. Anses, sosyal medya kullanımının uyku bozuklukları, özsaygının zayıflaması, riskli davranışlar ve siber zorbalık gibi ruh sağlığı üzerindeki olumsuz etkileriyle bağlantılı olabileceğine dikkat çekiyor.
Avrupa Komisyonu da çocukların çevrimiçi platformlara erişimi konusunda daha kademeli ve ortak bir çerçeve hazırlamaya çalışıyor. Fransa’daki bu uygulama, hem teknik yaş doğrulama sistemleri hem de Avrupa Birliği hukuku açısından bir test niteliği taşıyacak.
